Współczesność jest nie na czasie
Jean Cocteau, Aldona Jabłońska-Klimczak, Dominik Jałowiński, Kora, Anna Laskowska, Anastasia Rydlevskaya, Bogdan Ziętek

 Przypisywana Nietzschemu formuła oddaje nie tylko sytuację dyskomfortu i rozczarowania epoką, w której przyszło mu żyć. Żyjąc w naszym czasie, podzielamy to uczucie, nie widząc w tym nic osobliwego. Chodzi jednak o coś więcej – o uchwycenie momentu, w którym aktywuje się zagadkowy mechanizm demontażu, rozsunięcia i dyslokacji, powrotu do czasu, którego nigdy nie było.

„Anachronizm” prac artystek i artystów prezentowanych na tej wystawie nie jest nostalgią za czasem utraconym, lecz odwołaniem się do epoki idiolektu, w którym zdarzenie wizualne poniekąd zamarło i nie przeszło w postać algorytmu ideowego, animując swoją aktualność „poniewczasie”.

Idiomowi współczesnej sceny wizualnej, zorientowanej na bieżący przekaz społeczno-kulturowy, idiolekt przeciwstawia nieprzekładalność jednostkowej emocji, temperaturę i osobliwość przeżycia, uchylające się od sankcji historyzmu i dyktatu chronologii, kierującej naszymi krokami w polu sztuki. Termin „współczesność” nasycony jest krępującą ambiwalencją. Z jednej strony sugeruje rangę i godność „bycia na bieżąco”, z drugiej nieuchronne ryzyko krótkotrwałości, tej samej, która z politowaniem każe nam wspominać niegdysiejszą „aktualność” dawno przebrzmiałych idei. Zdają nam się dzisiaj równie śmieszne co pager i płyta CD.

Prace na wystawie zespala motyw transgresji religijnych, erotycznych i fetyszystycznych, przenikania się pól zabronionych marzeń sennych z nieortodoksyjnym, podprogowym doświadczeniem świętości, w którym znaczącą rolę pełnią wyobrażeniowe mitologie. Wszystko dzieje się tu na pograniczu, na terytorium niczyim, gdzie szmuglerzy wymieniają się podwójnymi paszportami.

Nieoczywisty jest też dobór artystek i artystów, od Jeana Cocteau, który budzi w nas dziś podobne zdziwienie co Elvis Presley i Biblia w kapsule kosmicznej otwartej przez dalekich kuzynów z Marsa, po rockową gwiazdę Korę, kojarzoną raczej z wybujałym zwierzęco-roślinnym panteizmem niż z maryjną kontemplacją. Anna Laskowska i Aldona Jabłońska-Klimczak eksplorują domenę styku religijności, mitu i świata zwierzęcego, Anastasia Rydlewskaya sięga do prehistorycznych złóż nietożsamości genderowych, a Dominik Jałowiński dopełnia to paradoksalną syntezą z pogranicza kliszy kulturowej i symbolu sennego.

Patronująca wystawie twórczość Bogdana Ziętka, w której Madonna chętnie ceduje swoje boskie kompetencje na rzecz seksownych pin-up girls, nasyca całość doświadczeniem „godziny”, która nigdy nie wybiła.

Andrzej Wajs

Artyści:

Jean Cocteau
Poeta, dramaturg, reżyser filmowy, scenarzysta, reżyser, malarz, choreograf sceniczny. Ur. 1889 w Maisons-Laffitte, zm. 1963 w Milly-la-Forêt we Francji. Tworzył w duchu surrealizmu i poezji metafizycznej. Jako jeden z pierwszych zrealizował pełną wizję surrealizmu w filmie. Tworzył rysunki o charakterze homoerotycznym. Ważniejsze utwory literackie: • Straszne dzieci (fr. Les Enfants terribles), 1929; • Opium. Dziennik kuracji odwykowej (Opium: Journal d’une désintoxication), 1930. Najważniejszy jego film: Krew poety (Le sang d’un poète), 1930. Jego twórczość pokazano na wielu wystawach na świecie, m. in.: • Jean Cocteau: The Juggler’s Revenge, The Peggy Guggenheim Collection, Wenecja 2024.

Aldona Jabłońska
Urodzona w 1948 r. w Gdańsku. Artystka sztuk wizualnych, filozofka. Mieszka i pracuje w Warszawie. Ukończyła Wydział Filozofii na Akademii Teologii Katolickiej (obecnie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) w Warszawie. Od połowy lat 70-tych do upadku komunizmu była zaangażowana w działalność niepodległościową. Po wprowadzeniu stanu wojennego uczestniczyła w organizowaniu podziemnej Solidarności. Swoje prace wystawiała m. in. w Warszawie, Białymstoku, Zakopanem i Barcelonie.

Dominik Jałowiński
Artysta wizualny, performer, malarz, twórca kolaży. Ur. w 1981 w Lublinie. Mieszka i pracuje w Toruniu. Ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie w 2008 roku obronił dyplom w pracowni prof. Krzysztofa Wachowiaka na Wydziale Malarstwa. Swoje prace i performance pokazywał w galeriach i muzeach, m. in.: Galerii Foksal w Warszawie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego Królikarnia – oddziale Muzeum Narodowego w Warszawie, Mazowieckim Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu, Ludwig Múzeum w Budapeszcie, Muzeum Historii Jugosławii w Belgradzie, Europejskim Festiwal Sztuki Performance EPAF’07 w Lublinie, Międzynarodowym Festiwal Sztuki Performance w Galerii Arsenał w Białymstoku.

Anna Laskowska
Urodzona w 2003r. we Wrocławiu Obecnie studentka Wydziału Malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, stypendystka Rektora w roku akademickim 2024/2025. W swojej praktyce artystycznej czerpie z kultury polskiej, badając przenikanie się chrześcijańskich tradycji, silnie zakorzenionych w tożsamości narodowej, z dawnymi, często zapomnianymi wierzeniami słowiańskimi. Jej twórczość koncentruje się wokół symboliki zwierząt – szczególnie węża. Podejmuje także refleksję nad kobiecością, przyglądając się historycznym i kulturowym powiązaniom kobiet z wizerunkami gadów oraz ich obecności w mitach i wierzeniach.

Kora (1951-1918)
Wokalistka, poetka, artystka wizualna. Legendarna ikona polskiej sceny rockowej, piosenkarka i autorka tekstów. Liderka grupy Maanam, z którą nagrała wiele przebojów. Wykreowała image artystki popowej łączącej odbiorców wielu pokoleń. Jest autorką malarsko-rzeźbiarskiego cyklu Madonn,, odbiegających od kanonicznego wizerunku Maryi.

Anastasia Rydlevskaya
Artystka, filolożka, muzyczka. Ur. w 1995 w Mińsku. Od końca 2021 roku mieszka i pracuje w Gdańsku. Ukończyła filologię francuską na Białoruskim Uniwersytecie Państwowym w Mińsku, uprzednio odbywając studia również w INALCO (Institut National des Langues et Civilizations Orientales, Sorbonne Paris Cité) w Paryżu. Edukację artystyczną odbywała u Stanislava Prokopenko, Lizavety Gusevy, Helen Hil i Vladimira Novaka. Wybrane wystawy indywidualne: • „Veiled/Unveiled”, Biuro Wystaw, w ramach Warsaw Gallery Weekend, Warszawa 2025 • „Snake Charmer”, CreateCulture Space, Wilno 2024. • „The Sun Is Shining Strange Today Again”, Muzeum Wolnej Białorusi, Warszawa 2022.

Bogdan Ziętek
Rzeźbiarz, twórca rysunków i obrazów, fotografii, ubrań, muzyki i poezji. Ur. 1932 we wsi Tłukienka (obecnie część Bukowna) w powiecie olkuskim, zm. 2018 w Brzeźnicy koło Barda na Dolnym Śląsku. Jego prace były pokazywane na wystawach zbiorowych w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Ważniejsze wystawy indywidualne: „Lubię spokojne kobiety…”, Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy, 2016; „Wenus z Brzeźnicy”, Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu, 2015; „Kobiety w świecie Bogdana Ziętka”, Muzeum Mazowieckie w Płocku, 2010.